Phân chia thừa kế bằng hiện vật là vấn đề phổ biến và dễ gây tranh chấp giữa những người thừa kế. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp và thủ tục phải tuân thủ theo quy định pháp luật thừa kế. Bài viết này, ACA Legal sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn vấn đề trên từ góc nhìn pháp lý.
Pháp luật quy định về phân chia thừa kế bằng hiện vật
Phân chia theo di chúc
Di chúc là văn bản thể hiện ý chí cá nhân về việc chuyển tài sản cho người khác sau khi qua đời. Theo Điều 659 Bộ luật Dân sự 2015, phân chia di sản theo di chúc được thực hiện như sau:
- Di sản được phân chia theo ý chí của người để lại di chúc. Nếu di chúc không ghi rõ phần của từng người thừa kế, di sản được chia đều cho những người được chỉ định trong di chúc, trừ khi có thỏa thuận khác.
- Nếu di chúc yêu cầu phân chia di sản theo hiện vật, người thừa kế nhận hiện vật kèm hoa lợi, lợi tức thu được từ hiện vật, hoặc chịu phần giá trị hiện vật bị giảm sút đến thời điểm phân chia. Nếu hiện vật bị tiêu hủy do lỗi của người khác, người thừa kế có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.
- Trường hợp di chúc chỉ xác định tỷ lệ phân chia di sản theo giá trị tổng khối di sản, tỷ lệ này được tính trên giá trị khối di sản còn lại vào thời điểm phân chia.
- Nếu người lập di chúc không để lại phần di sản cho con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ chồng, hoặc con thành niên không có khả năng lao động, hoặc để lại ít hơn hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, họ vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, bất kể nội dung di chúc.
Phân chia theo pháp luật
Thừa kế theo pháp luật được thực hiện theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự do pháp luật quy định. Theo Điều 650 Bộ Luật Dân Sự 2015, các trường hợp thừa kế theo pháp luật bao gồm:
- Không có di chúc.
- Di chúc không hợp pháp.
- Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc, cơ quan, tổ chức hưởng thừa kế không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế.
- Người thừa kế theo di chúc không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Hàng thừa kế theo Điều 651 Bộ Luật Dân sự 2015
- Hàng thừa kế thứ nhất: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
- Hàng thừa kế thứ hai: Ông bà nội, ông bà ngoại, anh chị em ruột của người chết, cháu ruột mà người chết là ông bà nội, ông bà ngoại.
- Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội, cụ ngoại của người chết, bác, chú, cậu, cô, dì ruột của người chết, cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì; chắt ruột mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước.
Mâu thuẫn về việc chia di sản thừa kế
Thỏa thuận phân chia di sản thừa kế
Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Sau khi thông báo về việc mở thừa kế hoặc di chúc được công bố, các thừa kế có thể họp để thỏa thuận các nội dung: cử người quản lý di sản, phân chia di sản, xác định quyền và nghĩa vụ của các bên nếu người để lại di sản không chỉ định trong di chúc.
Cách thức phân chia di sản
Trong trường hợp phân chia di sản bằng hiện vật, những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản theo hiện vật. Nếu không thể chia đều bằng hiện vật, các bên có thể thỏa thuận về việc định giá và xác định người nhận hiện vật.
Để thỏa thuận được công nhận, các thừa kế phải ký vào văn bản và công chứng, chứng thực văn bản đó. Sau khi có văn bản thỏa thuận, tiến hành mở thừa kế để chia cho các bên.
Điều 57 Luật Công chứng 2014 quy định về công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản. Việc công chứng là cần thiết để làm căn cứ giải quyết tranh chấp về phân chia di sản thừa kế. Gia đình bạn, gồm những người thuộc hàng thừa kế, có thể lập văn bản thể hiện ý chí các bên và công chứng tại văn phòng công chứng để đảm bảo tính pháp lý.
Khởi kiện ra tòa
Trường hợp phân chia thừa kế đơn giản, gia đình nên tự thỏa thuận, không nên khởi kiện ra tòa. Nếu cần khởi kiện, tòa án sẽ tôn trọng thỏa thuận của các bên.
Thỏa thuận hợp lý là người muốn giữ ngôi nhà sẽ sở hữu nhà và thanh toán cho người thừa kế khác số tiền tương ứng với phần di sản được hưởng. Nếu các bên không thể thanh toán hoặc không đạt được thỏa thuận, nhà sẽ được bán để chia giá trị.
Khởi kiện phân chia di sản thừa kế bằng hiện vật
Chuẩn bị hồ sơ
Hồ sơ khởi kiện bao gồm đơn khởi kiện và các tài liệu chứng cứ kèm theo (Khoản 4 và 5 Điều 189, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015).
Đơn khởi kiện: Sử dụng Mẫu số 23 – DS ban hành kèm theo Nghị quyết 01/2017/NQ – HĐTP do Hội đồng Thẩm phán Tòa án Nhân dân tối cao ban hành ngày 13/01/2017.
Tài liệu kèm theo: Các giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người khởi kiện và người để lại tài sản như giấy khai sinh, chứng minh nhân dân, giấy chứng nhận kết hôn, sổ hộ khẩu, giấy giao nhận nuôi con nuôi để xác định diện và hàng thừa kế, giấy chứng tử của người để lại di sản, bản kê khai di sản, các giấy tờ chứng minh sở hữu và nguồn gốc di sản, biên bản giải quyết tại hộ tộc, UBND xã, phường (nếu có), tờ khai từ chối nhận di sản (nếu có).
Nộp hồ sơ và tòa án thụ lý
Sau khi nhận đơn, Tòa án xem xét tài liệu, chứng cứ và nếu thuộc thẩm quyền, sẽ thông báo cho đương sự nộp tạm ứng án phí. Đương sự phải nộp tạm ứng án phí trong vòng 15 ngày kể từ ngày nhận thông báo. Tòa án mở phiên tòa trong vòng 01 tháng kể từ ngày có quyết định đưa vụ án ra xét xử, trường hợp có lý do chính đáng, thời hạn này có thể kéo dài đến 02 tháng.
Luật sư hỗ trợ thủ tục khởi kiện chia thừa kế
- Xác định tài sản và phần tài sản mà người đã mất để lại.
- Phân tích quyền lợi của các thừa kế, nêu rõ ưu, nhược điểm của việc hòa giải không thành và những khó khăn khi khởi kiện, theo đuổi vụ kiện.
- Tư vấn về những nội dung cần nói và những điều không nên nói để tránh bị dùng làm bằng chứng trước tòa.
- Viết biên bản cuộc họp và làm chứng biên bản họp gia đình.
- Soạn thảo đơn khởi kiện gửi khách hàng.
- Tham gia các buổi hòa giải, đối chất, và xác minh định giá.
- Nghiên cứu hồ sơ, tài liệu, và lời khai của các bên liên quan để đưa ra quan điểm tư vấn cho khách hàng theo quy định pháp luật.
- Tham gia phiên tòa, trình bày bài bảo vệ tại phiên tòa xét xử.
Trên đây là bài tư vấn về quy định pháp luật đối với việc phân chia thừa kế bằng hiện vật của ACA Legal. Nếu khách hàng có thắc mắc hoặc cần tư vấn luật thừa kế, vui lòng liên hệ với ACA Legal qua hotline để được tư vấn chi tiết.
